اقتصاد مقاومتی از تئوری تا اقدام و عمل
اقتصاد مقاومتی از تئوری تا اقدام و عمل
غفور شیخی
نظام سرمایه داری با تمام جوانب فرهنگی، اقتصادی و سیاسی اش و با بهره گیری از جدیدترین امکانات و رنگین ترین ابزارهای به روز، سلطه خود را بر نظام فرهنگی و به ویژه اقتصاد و بازار بسیاری از کشورها به اثبات و الزام رسانده است چنان که برخی از کشورهای عربی منطقه معتقدند که هضم و جذب شدن در این نظام، لاجرم است و باید به این سیلاب و فوج عظیم پیوست.اساس این نظام هم بر مصرف گرا نمودن دیگران و انباشت سرمایه خود و قبولاندن ایدئولوژی حاکم بر آن است.
از دیرباز، رقیب و جایگزین یا گزینه مناسب مقابله با این نظام سرمایه داری، نظام سوسیال کمونیستی مطرح بوده و سایر شاخه ها و انشعاب ها هم به نوعی منفک از این دو جریان اصلی بوده اند که هر کدام در یک یا چند کشور، تجربه شده اند و برخی پاسخ داده و برخی تغییر یافته اند و برخی به صورت ناقص و ترکیبی از هر دو تاکنون پیش آمده اند. اما از سوی رهبر جمهوری اسلامی ایران(1389)، با توجه به شرایط کنونی وضعیت اقتصادی و سیاسی جهان و کشور ایران، تز و طرح اندیشمندانه اقتصاد مقاومتی مطرح گردید«در این مقطع زمانی، سیاستهای استکبار و بهخصوص سیاستهای آمریکا، اقتضا میکند که یک تفکری تزریق شود در میان ملت ما؛ اول در میان نخبگان جامعه و بعد از آن بهتدریج به افکار عمومی منتقل شود» و این تز متفاوت از نسخه های متداول و معمول و اقتصاد ریاضتی، موازی، ترمیمی و.... است که در آن تمرکز اصلی بر موارد زیر است:
1-تاکید بر مصرف صحیح و بهینه
2- تاکید بر مصرف تولید داخلی و اهتمام به شکوفایی تمام توان تولیدی آن
3-پرهیز از تجمل گرایی،مصرف گرایی و اشرافیت
4-توجه به مسائل دینی و عناصر فرهنگی کشور در چرخه تولید، توزیع و مصرف
5- کاهش وابستگی در تمام جوانب به کالاها و خدمات خارجی و اهتمام به کارآفرینی
6- تبدیل نقاط ضعف و فشار به فرصت های پیشرفت و توسعه در راستای خوداتکایی و خودکفایی
اما چگونه می توان این اقتصاد مقاومتی را عملیاتی نمود؟
راهکارها و راهبردهای بی شماری در این خصوص هم از سوی رهبری و هم شارحان و اندیشمندان و منتقدان مطرح گردیده است که به صورت «قَلّ و دَلّ» می توان از زبان رهبری چنین بازنشر نمود:
«مسئله نخست؛ باید فعالیتها و زنجیرههای اقتصادی مزیتدار کشور را مسئولان دولتی شناسایی کنند و بر آنها متمرکز شوند، برخی از فعالیتهای اقتصادی در کشور اولویت دارد.
مسئله دوم؛ زندهکردن تولید داخلی است. ما امروز آنطور که به من گزارش دادند، حدود 60 درصد از امکانات تولید ما معطل و تعطیل است. برخی به کمتر از ظرفیت کار میکنند یا برخی کار نمیکنند. باید تولید را احیاء و زنده کنیم. راه دارد. منتقدین را بخواهید و حرفایشان را بشنوید.
مسئله سوم؛ اینکه ما بالاخره تجارت خارجی داریم؛ باید وارد کنیم لیکن توجه کنیم که این خریدهای ما قدرت داخلی و تولید داخلی را تضعیف نکند.
مسئله چهارم؛ پولهایی در خارج از کشور داریم.وقتی برگشت در مصارفی بهکار نرود که پول هدر شود. کشور نیاز دارد. در درجه اول تولید است. مدیریت منابع مالی که از بانکها و مراکز خارجی وارد میشود، مسئلهای است که باید مورد توجه قرار گیرد.
مسئله پنجم؛ بخشهایی در اقتصاد ما وجود دارد که مهم است مانند نفت و گاز، یا بخش تولید موتور برای خودرو و هواپیما و کشتی که مورد استفاده است. این بخشهای حساس و مهم باید دانشبنیان شود. اینکه میگوئیم اقتصاد دانشبنیان؛ جوانان و دانشمندان نشان دادند که میتوانند نوآوری کنند و از سطحی که داریم بالاتر ببرند.همین الان در کشور ما بنگاههای اقتصادی و تولیدی هست که محصولاتشان از مشابه خارجی بهتر است، بنابراین دانشبنیان شدن بخشهای مهم اقتصادی داخلی یکی از کارهایی است که در اقتصاد مقاومتی شرط است.
مسئله ششم؛ برخی بخشها را در کشور سرمایهگذاری کردیم در گذشته مانند نیروگاهسازی یا در زمینه پتروشیمی؛ امروز کشور به نیروگاه نیاز دارد که وقتی ما در گذشته سرمایهگذاری کردیم، دیگر نباید از بیرون وارد کنیم یا از بیرون کسی را بیاوریم که برای ما بسازند، بلکه باید این بخشها را احیا کرده و استفاده کنیم.
مسئله هفتم؛ در همه معاملات خارجی که انجام میدهیم "انتقال فناوری" را شرط کنیم. فرض کنید یک شیِ تولیدی جدیدی را میخواهند، بسازند؛ تولید شده را نخرند بلکه شیء را با فناوری مخصوص خود خریداری کنند.
مسئله هشتم؛ با فساد، ویژهخواری و قاچاق مبارزه جدی شود.
مسئله نهم؛ بهرهوری انرژی را بالا ببریم.
مسئله دهم؛ به صنایع کوچک و متوسط نگاه ویژه کنند. بنا بر آمار60درصد از اینها دچار بیکاری و تعطیلی هستند، این خسارت است. آن چیزی که در متن جامعه اشتغال و تحرک ایجاد میکند، همین صنایع کوچک و متوسط است.
این 10 نقطه کار که چنانچه اقدام و عمل بخواهد انجام بگیرد برای اقتصاد مقاومتی، این 10 کار میتواند انجام بگیرد. این میشود جریان انقلاب، این میشود حرکت انقلابی در کشور، این میشود اقتصاد مقاومتی که کشور را نجات خواهد داد؛ اگر انجام دهیم تحریمها در ما اثر نمیکنند»
اکنون، سیاست نهادهای رسانه ای و آموزشی بر آن است تا مجموعه و پیوستار اقتصاد مقاومتی از نظریه و تئوری تا اقدام و عمل به صورت منسجم و مرتبط با زبانی فراگیر در میان اقشار مختلف جامعه، بازنشر و تشریح گردد تا هم بتوان به اهداف و مراحل عملی اقتصاد مقاومتی رسید و هم اثر خنثی سازی دسیسه های دشمنان و تحریم چیان را نمایان سازد. مبرهن است که در اقتصاد مقاومتی، فشار اصلی بر کلیت جامعه و مردم و وضعیت معیشت و زندگی روزمره آنان است که تورم و رکود موجود بازار نیز آن را تشدید می نماید اما تاریخ نشان داده کشورهایی که با همگرایی و اتحاد و تاکید بر تولید ملی و بومی گرایی، تهدیدها را به فرصت ها تبدیل نموده اند در درازمدت و نسل های آتی، پیشرفت چشمگیر داشته و خود تبدیل به قطب های اقتصادی و فرهنگی شده اند. هرچند وضعیت کنونی ایران در منطقه، ممتاز و سرآمد است اما می توان با بهره گیری از این ظرفیت ها به آتیه ای روشن تر و مراحلی بالاتر نیز ترقی یافت و از این فشارها و مشکلات کاست. هیچ کشوری را هم نمی توان در جهان معاصر یافت که به نوعی درگیر و درحال دست و پنجه نرم کردن با چندین مشکل اقتصادی یا اجتماعی در دنیای معاصر نباشند و کشورهایی که در حال گذار و پیشرفت هستند و بنیان نظری و سیاسی ایدئولوگ مخصوص به خود و مستقل دارند بیشتر در معرض تهدید و تحریم قرار می گیرند. قسمتی از بهای پیشرفت در جهان چندقطبی جنگ نرم و سرد معاصر، بر دوش جامعه و اقشار مختلف است که همّت و وحدت و آگاهی آنان را می طلبد تا کشور و دولت، قدم به قدم از گذرگاه ها و تنگه ها عبور نماید و به مصداق آیه شریفه «اِنَّ مَعَ العُسرِ یُسراً» به فراخنایی و گشایش و شادمانی بیشتر سوق یابد.
منبع
-شیخی، غفور (1395) اقتصاد مقاومتی از تئوری تا اقدام و عمل، فصلنامه ئاویته، شماره 31، ص14
علاقه ام به بحث های گروهی و تخصصی به ویژه حوزه ی جامعه شناسی و پژوهشگری است. از منتقدان گرامی درخواست دارم مرا یاری و راهنمایی فرمایند. متشکرم.