X
تبلیغات
Searches - 5پرسش پیرامون بحران هویت جمعی در ایران (پاره دوم یا پایانی)

Searches

بررسی های علـوم اجتمـاعی،مباحث پژوهشگـری.مقالات،مشاوره پايان نامه،پروپوزال،منابع ارشد و دكتري،SPSS

5پرسش پیرامون بحران هویت جمعی در ایران (پاره دوم یا پایانی)

 برخی از اهم عناصر هویت جمعی ایرانی

در دوره های مختلف تاریخی اندکی، مقدار و تعداد عناصر متفاوتند ولی در حالت کلی موارد زیر شامل عناصر هویت جمعی ایرانی به شمار می آیند:

          دین                        هنر

          ادبیات                     صنعت

          اساطیر                   حماسه

          موسیقی                 معماری و شهرسازی

          زبان                        آداب و رسوم مشترک

هویت اجتماعی از دید جامعه شناسی بر مبنای تمایز عامل یا عواملی در جامعه ی سنتی و مدرن شکل می گیرد که عبارتند از:

مبنای هویت اجتماعی افراد در جوامع سنتی،ویژگی های انتسابیAscribed و مبنای هویت اجتماعی افراد در جوامع مدرن، دو رویکرد دارد:

اول) فعالیت تولیدی و جایگاه فرد در نظام تولید یا ساختار شغلی3

براساس مفهوم طبقه بندی

دوم) رفتارهای مصرفی 3

بر اساس مفهوم شیوه ی زندگیLife style    (آزادارمکی و چاوشیان،1381)

بوردیو: «در دهه های اخیر فعالیت های فراغتی و عادات مصرفی به صورتی فزاینده به منزله شالوده های هویت اجتماعی درک می شوند»(بوردیو،1984)

درخصوص هویت و بحران هویت چه دیدگاه های نظری وجود دارند؟(چارچوب نظری و مفهومی)

 

دیدگاه های نظری (مدل نخست)

ضمن پرهیز از دوگانه بینی های تقلیل گرایانه خرد و کلان، ابتدا به بیان و سپس تلفیق آنها می پردازیم:

اول) دیدگاه های سطح خرد

1- اول) دیدگاه ارگانیسم گرایی یا رفتارگرایی: نظام شخصیتی و هویت فردی و جمعی افراد را در رابطه با عوامل زیستی- روانی نظیر احساسات و تمایلات فردی مورد بررسی قرار می دهد.

2- اول) نمادگرایی: هویت را در رابطه با پنداشت ها و تفاسیر افراد ، تجزیه و تحلیل می کند.

دوم) دیدگاه های سطح کلان

1- دوم) دیدگاه واقعیت اجتماعی: ویژگی های ذهنی و شخصیتی افراد را بیشتر در ارتباط با شرایط و عوامل اجتماعی تبیین می کند.

هویت در دیدگاه های نظری و تجربی سطح خرد

1- اول) دیدگاه ارگانیسم گرایی یا رفتارگرایی:

-        منابع روان شناختی به ویژه نظریات اریک اریکسون

هویت را تابع رشد سنی و تحولات زیستی- روانی می داند.

-        شهشهانی(1371) هویت زن ایرانی در پاریس بین افزایش سن و گرایش به وطن

-        کمالی (1382) اعتماد اجتماعی(هویت جمعی) و جنیست

-        فیش بین و آیزن: طبق دیدگاه مبادله تاثیر عامل فایده مندی در شکل گیری و تغییر هویت

-        روزن اشتیل و هروشکا:بررس عامل احساس بهره مندی ورضایت درشکل گیری و تغییرهویت

-        تاجفل(1972) شکل گیری هویت جمعی را قرین دو احساس متضاد می داند:

یکی؛ احساس تعلق به گروه خودی که فرد درون آن قرار دارد.

دومی؛ احساس تمایز یا تبعیض در برابر گروههای غیرخودی که فرد بیرون آنها قرار دارد.

نظریه ی اریکسون: هویت در برابر سردرگمی هویت

اریکسون (1968-1950) اولین کسی بود که هویت را به عنوان دستاورد مهم شخصیت نوجوانی و گامی مهم به سوی تبدیل شدن به فردی ثمربخش و خشنود ، تشخیص داد.

تشکیل هویت عبارت است از مشخص کردن چه کسی هستید؟ برای چه چیزی ارزش قائلید و چه مسیری می خواهید در زندگی دنبال کنید؟

هویت نیروی پیشبرنده در پس خیلی از تعهدات است از جمله :

احساس تعهد نسبت به جهت گیری جنسی، شغلی، روابط میان فردی، درآمیختگی با جامعه ، عضویت در گروه قومی، آرمان های اخلاقی سیاسی مذهبی و فرهنگی.

اریکسون تعارض روانی نوجوانی را هویت در برابر سردرگمی هویت می نامد.

گرچه بذرهای تشکیل هویت قبلاً کاشته شده اند افراد تا نوجوانی مجذوب این تکلیف نمی شوند. به عقیده ی اریکسون نوجوانان در جوامع پیچیده دچار بحران هویت می شوند:

یک دوره ی موقتی سردرگمی و پریشانی که قبل از به توافق رسیدن در مورد ارزش ها و اهداف آن را تجربه می کنند.(برک: 1386 ، 61)

راههایی به سوی هویت

پژوهشگران با استفاده از روش مصاحبه ی بالینی نوجوانان را به چهار طبقه تقسیم می کنند که پیشرفت آنها را در تشکیل هویت پخته نشان می دهند.(مارسیا، 1980)

کسب هویت Identity Achievement : قبلاً گزینه ها را بررسی کرده و به یک رشته ارزش ها و اهداف پایبندند.

وقفه Moratorium : تعهد قطعی برای خود ایجاد نکرده و سرگرم فرایند کاوش اند.

ضبط هویت Identity Foreclosure :خود را به ارزش ها و اهدافی پای بند کرده اما بدون این که گزینه های دیگر را بررسی کرده باشند زیرا فردی مقتدر برایشان برگزیده است.

پراکندگی هویت Identity Diffusion :فاقدجهت روشن اند.تلاشی هم نمی کنند.

کسب هویت و وقفه راه های سالمی به سوی خودوصفی پخته هستند.

ضبط و پراکندگی ، ناسازگارانه هستند.

تعصبات قومی و مذهبی نزد نوجوانانی که هویت ضبطی و پراکنده دارند شایع است.(برک: 1386 ، 65)

عواملی که بر رشد هویت تاثیر می گذارند:

-        شخصیت

-        کانون خانواده و وضعیت رفتاری والدین

-        مدارس و جوامعی که فرصت های گوناگونی برای کاوش تامین می کنند.

(ناتوانی در کسب هویت شغلی بیش از هرچیز نوجوانان را آشفته می سازد= اریکسون: 1986، 132)

-        بستر فرهنگی و مقطع تاریخی(برک: 1386 ، 66)

هویت در دیدگاه های نظری و تجربی سطح خرد

2- اول) دیدگاه نمادگرایی:

*دیدگاه های نظری مانند:

رفتار اجتماعی مید، کنش متقابل بلومر،جامعه شناسی پدیداری شوتس، روش شناسی مردمی گارفینگل

*منابع تجربی مانند:

-        توسلی(1372) رابطه هویت جمعی عام افراد با عواملی چون تکثرگرایی و پذیرش تفاوت ها

-        رزازی فر(1379) میزان عام گرایی و عدالت اجتماعی

-        قیصری(1377) آگاهی افراد از ارزش ها و سمبل های مشترک و... رضایت از زندگی

-        عظیمی هاشمی(1378) تعهد تعمیم یافته و تعاملات بین گروهی افراد

-        ساروخانی و رفعت جاه(1383) زنان و بازتعریف هویت اجتماعی

-        معیدفر (1385) ارزش های اجتماعی و بحران هویت در ایران

-        نیازی و کارکنان(1386) تبیین جامعه شناختی پدیده شکاف نسل ها و بحران هویت

هویت در دیدگاه های نظری و تجربی سطح کلان

-        دیدگاه واقعیت اجتماعی:

در دیدگاه های نظری کلان، هویت (در انواع أشکال آن) در رابطه با شرایط و عوامل

تاریخی، فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، زیست محیطی و فرایندهای عمده ای چون

جهانی شدن، سنت و مدرنیته، نوگرایی و نوسازی مورد توجه قرار گرفته است.

هایدگر از آن رو انسان را بی ریشه می داند که با گذشته خود برخوردی اصیل نداردو علقه های تاریخی خود را از دست داده است(معینی علمداری،1381، 12-19)

هویت خصلتی تاریخی دارد، در طی تاریخ شکل می گیرد و قطع پیوند تاریخی منجر به بروز بحران هویت می شود.(فراستخواه، 1371)

مایکل هکتر عامل استعمار داخلی و احساس محرومیت و تبعیض را در تحریک و تغییر هویت های افراد موثر می داند(براس، 1991، 16)

مدرنیته بر وحدت در کثرت و توسعه نهادهای فرهنگی،اجتماعی... تشکیل دهنده جامعه و هویت جهانی(والرشتاین،1989 و گیدنز،200 و هابرماس،1380) تاکید دارد.

پست مدرنیته بر جریان های تکثرگرایانه و تقویت اجتماعات و هویت های محلی تاکید می ورزد.

(احمدی،1381)

هویت در دیدگاه های نظری و تجربی تلفیقی

صاحبنظران بزرگ جامعه شناسی معاصر سعی کرده اند مفهوم هویت، بحران هویت، تغییر هویت، سطوح هویت و... را از تنگناهای تقلیل گرایی و مباحث ایدئولوژیک برهانند.

-        هابرماس ؛ رفع سیطره عقلانیت ابزاری در گرو گسترش حوزه ی عمومی را برای گفت و گوی آزاد خردمندانه درجهت رشد عقلانیت ارتباطی و دستیابی به وفاق تفاهمی که زمینه ساز شکل گیری هویت جمعی عام است، لازم می داند.(هابرماس، 1380 ، 67)

-         گیدنز ؛ کاهش نفوذ سنت و توسعه مدرنیته امکان تحقق هویت های چندگانه و آزادی افراد در انتخاب آگاهانه را مطرح می کند.(گیدنز: 1377، 80)

-         الکساندر ؛ با تاکید بر جامعه مدنی ، بر ضرورت رهاسازی مفاهیم هویت از موضع گیریهای ارزشی انگشت می نهد.(الکساندر: 1998 ، 1-11)

دیدگاه های نظری(مدل دوم)

نظریه های هویت را می توان در دو رویکرد زیر نیز جای داد و مورد بررسی قرار داد:

اول) رویکرد مدرن:

تعریف هویت به وسیله عواملِ از قبل موجود طبیعی، روانی و اجتماعی صورت می گیرد.

1- اول) نظریه های جامعه شناسانی که درآنها، هویت، ساخته و پرداخته زمان و مکان است:

مانند دیدگاه های تعامل گرایان نمادین و آنتونی گیدنز

2- اول) نظریه های شناخت اجتماعی(روان شناسان اجتماعی) با تاکید بر فرایندهای روانی

دوم) رویکرد پسامدرن:

بر این باورند که شکل گیری و تعریف هویت به دور از دخالت هرگونه عامل ازقبل موجود صورت می گیرد.

1- دوم) نظریه گفتمانی که عمدتاً متاثر از ادبیات، زبان شناسی و معناشناسی است.

(ساروخانی و رفعت جاه، 1381، 137)

 

شاخص ها (Indexes)ی |شناخت و تشخیص| بحران هویت جمعی در ایران کدامند؟

 

شاخص های سیاسی

شاخص بعدی

شاخص فرهنگی

شاخص بعدی

شاخص اقتصادی

شاخص بعدی که بیشتر مدنظر ماست

شاخص اجتماعی

پژوهش های انجام شده جهت سنجش بحران هویت در شاخص های فوق

-        1- محسنی، موچهر(1375: 290- 274)

 

پژوهش های انجام شده جهت سنجش بحران هویت در شاخص های فوق

2- عبدی، عباس(1373 : 50)

منحنی های وضعیت نگرش نسبت به ارزش های اساسی در جامعه ای که از وفاق برخوردار است(یعنی بین ارزش های ملی، دینی ، غربی تعارض و شکاف عمیق و گسترده وجود ندارد) به شکل های زیر است

 

اما چنانچه در جامعه ای وفاق ارزشی از حد معمول پایین تر باشد و بحران هویت و تعارض بر سر ارزش های اساسی وجود داشته باشد منحنی وضعیت نگرش ها نرمال نیست و حداقل یک منحنی دوکوهان به شکل زیر به دست می آید

یب

مثلاً در خصوص پاسخ به مساله حجاب منحنی زیر به دست آمده بود که بیانگر افراط در هر دو شکل پذیرش یا رد آن می باشد

 

بعد

پژوهش های انجام شده جهت سنجش بحران هویت در شاخص های فوق

-        3- یوسفی، نریمان(1383)

در بررسی تضاد خانوادگی و شکاف نسل میان والدین و فرزندان نتایجی به شرح زیر به دست آمدند:

-        10% عدم صمیمیت بین والدین و فرزندان و 80% اغلب یا همیشه با مشاجره

-        میزان الگوپذیری فرزند از پدر در کارها:

40% زیاد                   35% متوسط               25% کم

-        نظر فرزندان در مورد افکار پدر خود

40% کهنه و قدیمی      20% بی نظر     40% مخالف کهنه و قدیمی

میزان گرایش زیاد به نوگرایی در نسل گذشته 21% و در نسل جدید31%

وجود تفاوت های معنی دار میان ملاک های انتخاب همسر، تعداد فرزند، سن ازدواج، عوامل دوام خانواده، اسامی فرزند... بین دو نسل.

علاوه بر این موارد می توان به مطالعات اسنادی و تحلیل های جامعه شناسی ، تاریخ و علوم دیگر نیز اشاره داشت:

4- معیدفر،سعید(1385 : 107):

احساسات ضد و نقیض افراطی در ایران و توسط ایرانیان حکایت از بحرانی عمیق در هویت ایرانی ها دارد.

بروز نهضت ها و انقلاب های متعدد ، جنگ و کمی نزدیک تر انتخابات دوم خرداد76، نشانگر شدت همبستگی بودکه برای بسیاری از مارکسیست های دو آتشه مانند گرامشی و فوکو، آرمان و برای ملل شرقی الگو و برای اروپا و آمریکا، غیرمترقبه بود.

 

5- از طرف دیگر مطالعات بر عدم وفاق مردم بر سر ارزش های اساسی در نگرش نسبت به اموری مانند میزان موفقیت دولت در کارش و پنداشت منفی و بسیار زیاد اقوام مختلف نسبت به دولت تاکید می کنند.

وجود بحران هویت در میان زنان ایرانی نیز به اثبات رسیده و پژوهش ها و مطالعاتی در این زمینه نیز انجام شده است. پایان نامه دکترای خانم رفعت جاه با استادراهنمایی دکتر ساروخانی از آن جمله است که درپی شناخت فرایند بازتعریفی هویت زنان در رابطه با دو دسته عوامل موقعیت ساختاری و هویت شخصی است.

 

منابع

شرفی،محمدرضا(1380)، جوان و بحران هویت، تهران : نشر سروش.

بیرو،آلن(1380)،فرهنگ اصطلاحات جامعه شناسی، ترجمه باقر ساروخانی،تهران:نشر کیهان

یوسفی،نریمان(1383)،شکاف بین نسل ها،تهران:نشر جهاددانشگاهی.

گولد،جولیوس و کولب،ویلیام(1376)،فرهنگ علوم اجتماعی، ویراستاری محمدجواد زاهدی،تهران:انتشارات مازیار.

لوزیک،دانیل(1383)،نگرشی نو در تحلیل مسائل اجتماعی،ترجمه سعید معیدفر، تهران:نشر امیرکبیر.

گیدنز،آنتونی(1378)،تجدد و تشخص،ترجمه ناصر موفقیان،تهران: نشر نی.

سادوک،بنیامین و سادوک،ویرجینیا(2003)،خلاصه روانپزشکی،ترجمه نصرت الله پور افکاری، جلد اول، تهران:نشر شهرآب

برک،لورای(1386)، روان شناسی رشد، ترجمه یحیی سید محمدی،جلد دوم، تهران: نشر ارسباران

فی،برایان(1384)، فلسفه امروزین علوم اجتماعی، ترجمه خشایار دیهیمی، تهران: نشر طرح نو

روزنهان،دیوید و سلیگمن،مارتین(1385)،آسیب شناسی روانی، ترجمه یحیی سیدمحمدی، جلد دوم، تهران: نشر ارسباران

عبدالهی،محمد(1374)، بحران هویت دینامیسم و مکانیسم تحول هویت جمعی در ایران، نامه انجمن جامعه شناسی، دفتر اول، 63-83.

چلبی، مسعود(1378)، هویت قومی و رابطه آن با هویت ملی، اموراجتماعی وزارت کشور.

آزادارمکی،تقی و چاوشیان،حسن(1381)، بدن به مثابه رسانه هویت، مجله جامعه شناسی ایران، دوره چهارم، شماره4، سال1381

احمدی،حمید(1381)، جهانی شدن:هویت قومی یا هویت ملی، فصلنامه مطالعات ملی، سال سوم، شماره 11.

رزازی فر،افسر(1379)، الگوی جامعه شناختی هویت ملی در ایران، فصلنامه مطالعات ملی، سال دوم، شماره 5.

فراستخواه، مقصود(1371)، تاملی در پارادوکس های هویت و اقتباس، ایران فردا، ش5.

هابرماس،گیدنز(1380)، جهانی شدن و آینده دموکراسی-منظومه پسا ملی، ترجمه پولادی، تهران: نشر مرکز

 

Brown, R.J. and Turner J.C (1981)”Interpersonal and intergroup behaviour”, Oxford

Bourdieu, P.(1984) Distinction: A Social Critique of the Judgement of  Taste, London:Routledge.

Johnson, Allan (1997) The Blackwell Dictionary of Sociology, Blackwell publishers.

Brass, P (1991) Ethnicity and Nationalism, Theory and Comparision, Sage Publications.

نقد و نظر دکتر ساروخانی:

- در این که بسیار تلاش کرده اید و زحمت کشیده اید شکی نیست

- بسیار وسیع و پراکنده کار کرده اید. سعی کنید حوزه ی مطالعه اتان را محدودتر کنید.

- گرامافونی کار نکنید که فلان دانشمند این را گفت و فلانی آن را. بالاخره خودت چی می گی؟

 

+ نوشته شده در  سه شنبه 10 دی1387ساعت 18  توسط غفور شیخی  |